и
т.д.. (и так далее) ва ғ. (ва ғайра) т. п. (и тому подобное) ва м. ин (ва монанди ин) I с нескл. и (номи харфи нӯхуми алифбои русӣ) <> «и» краткое «и» -и кӯтоҳ, ҳарфи «й»; ставитьточки (точку) над (на) «и» буду шуди гапро гуфтан II союз 1. соед. ва, »у, =ю; догнать и перегнать расидан ва пеш гузаштан; стыд и срам шармандагию расвоӣ; старые и малые хурду калон, пиру барно; муж и жена зану шавҳар; отец и мать падару модар 2. присоед. ҳам, ҳатто . ҳам; и я хотел пойти вместе с ними ман ҳам мехостам ҳамроҳи онҳо равам 3. перечисл. ҳам; и тот, и другой ҳам ину ҳам он 4. усил. охнр; и чего ты ко мне привязался? охир ту чаро ин кадар ба ман часпидӣ?; и куда ты смотрел? охир чашмат дар куҷо буд?; и как ты не слышал об этом? охир чӣ хел шуд, ки ту инро нашунида мондӣ? 5. повеств., ана; и взошло солнце офтоб ҳам баромад 6. выдел. (поэтому, так что) ана, ҳам, ҳамон тавр ҳам, ҳамин хел; а я ему и говорю ман ҳам ҳамон тавр ба ӯ мегӯям...// в сочет. суказ. мест., нареч., частицами: вот... и ана... ҳам; так . . . и ҳамин (ҳамон) тавр ҳам; это... и ҳамин..., ҳаминро...; вот об этом я вам и не сказал ана ҳаминашро ман ба шумо нагуфтам; так оно и случилось ана ҳамон тавр ҳам шуд 7. против. боз, у, ҳам; мужчина - и плачет! мард шуда истода боз гирья мекунад! 8. взнач. усил. частицы ҳам, хуб, хеле; и как же ты вырос! ту хуб калон шуда мондаӣ-ку! // (тоже, также) ҳам, ҳамин тавр; будет и на нашей улице праздник погов. дар кӯчаи мо ҳам тӯй мешавад; и ба ҷӯи мо ҳам об меояд; он и у нас побывал в гостях ӯ ба хонаи мо ҳам меҳмон шуда омада буд // (даже) ҳам, ҳатто, ҳеҷ; он не хбчет и слышать об этом ӯ дар ин хусус шунидан ҳам намехоҳад <> и так [уж] бе ин ҳам; и то прост. дуруст, дар ҳақиқат, ҳамин тавр, набошад чй, ҳа-дия; и так далее (и т. д.) ва ғайра, ва ҳоказо, ва ғайруҳу (ва ғ.); и томӯ подобное (и т. п.) ва монанди ин (ва м. ин); одно и то же айни як чиз, айнан як, биайниҳй III межд. хайр, хайр; и, полно! хайр, хайр, бас аст!
к
(ко) предлог с дат. 1. (указывает направление действия в сторону кого--чего-л.) ба, ба сӯи..., ба тарафи..., ба пеши..., ба назди...; плыть к берегу ба сӯи соҳил шино кардан; подъехать к гроду ба шаҳр омада расидан; подойти к окнӯ ба тиреза наздик шудан; ёхать к брату ба назди бародар рафтан; возвание ко всемтрудящимся хитобнома ба ҳамаи меҳнаткашон 2. (указывает на предмет, лицо, с которым. связано действие) ба, нисбат ба; требовательность к себе серталаби нисбат ба худ; готовность к работе ба кор тайёр будан(и); любовь к родине муҳаббат ба ватан; нёнависть к врагам адоват нисбат ба душманон 3. (указывает назначение, цель) барои..., ба; принять к сведению ба маълумот гирифтан; принять к исполнению барои иҷро кабул кардан; приучить к порядку ба риояи тартиб одат кунондан 4. (указывает время, срок) то, то ба; к двум часам то соати ду; к ночи то шаб; к утру то пагоҳӣ, то саҳар 5. (указывает на присоединение) ба; к двум прибавить два ба ду ду (дуро) зам кардан; присоединиться к большинству ба аксарият ҳамроҳ шудан; к тому же ба замми ин, илова бар ин 6.(указывает иа соответствие чему-л.) пригодный к употреблёнию кобили истифода; годный к воинской службе муносиби хизмати ҳарби; не ко времени бемаврид; ваше замечание было не к месту эроди шумо бемаврид буд 7. (в заглавиях) оид ба, доир ба; к вопросу о происхождении языка доир ба масъалаи пайдоиши забон 8. (в призывах) ба суи...; Вперёд! К победе коммунизма! Ба пеш! Ба сӯи ғалабаи коммунизм! 9. в сочет. с сущ. Образует вводн. слова: к сожалению мутаассифона; к несчастью бадбахтона; к счастыо нағз ки..., хайрият ки..., хушбахтона; к лучшему оқибаташ ба хайр; к примеру барои мисол, масалан; к слову [сказать] дар омади гап <> к чему? барои чӣ?; не к чему лозим не, даркор не; ни к чемӯ прост. беҳуда, бекора, бефоида; лозим не, даркор нека частица разг. при повел. накл. и гл. буд. вр. канй, як, -чй; прочитайка мне письмо ещё раз канй, мактубро боз як бор ба ман хон; дайтека пройти канӣ, гузарам; дайтека мне посмотреть на вас каий, ман шуморо як бинамчй; куплюка я эту книгу ин китобро харамчи; зайдука я к нему як ба пеши вай дароям, канй кабак м уст. майхона, майкада; харобот; шляться по кам майхона ба майхона гаштан