.
c русского с таджикского

не

I частица отриц. 
1. придаёт значение полного отрицания не, на (на=), нест; 
это не моя книга ин китоби ман не; 
я не пойду в театр ман ба театр намеравам; 
не уходи! нарав!; 
он так изменился, что его не узнать ӯ чунон атғьир ёфтааст, ки шивохта намешавад; 
я вовсе не хотел вас обидеть ман шуморо ҳеч (ҳаргиз) хафа кардан намехостам; 
не так скоро на ба ин наздикӣ, на он қадар зуд 
2. придаёт значение неопределённости на (на=)... на (на=); 
...ҳам на (на=); 
что-то чернеет вдали человек не человек, дерево не дерево аз дур чизе сиёҳ менамояд, на ба одам монанд, на ба дарахт; 
горит не горит ҳам месӯзад, ҳам намесӯзад 
3. придаёт выражению утв. значение: 
1) перед словами с отриц. знач. на (на=) ... на (на=); 
не могу не согласиться розӣ нашуда наметавонам; 
нельзя не понять этого инро нафаҳмидан мумкин нест 
2) в вопр. предложениях с частицей «ли» мумкин аст [ки]...; 
на (на=) ...=ми..., ё...; 
не нужно ли вам чего? мумкин аст ба шумо ягон чиз лозим бошад? 
3) в воскл. предложениях с мест. «кто», «что», нареч. «как» и т. п. на=...; 
кто не знает его! кӣ ӯро намедонад! 
4) перед сущ. с предлогом «без» не, нест; 
не без этого бе ин не; 
свет не без добрых людей погов. дар дунё одамони хуб кам нестанд 
4. с частицами «чуть», «едва», «едва ли» и т. д. образует сочет. со знач. возможности, допустимости қариб, қариб аст [ки]...; 
чуть не каждый это знает инро кариб ҳама медонанд; 
он едва не упал ӯ қариб афтида буд 
5. при гл. на «ся» с приставкой «на-» обозначает невозможность прекращения какого-л. действия, состоя-ния [ҳеҷ] ... на=, [ҳеҷ] не (нест); 
гляжу не нагляжусь на него аз дидори вай ҳеҷ сер намешавам; 
мать не нарадуется на дочь модар аз духтараш бисёр хурсанд <> не раз борҳо, чанд бор, чанд маротиба; 
не то 
1) (в противном случае) вагарна, дар акси ҳол; 
набошад; 
уходи, не то прогонят бирав, вагарна пеш мекунанд 
2) (или) ё... ё... на (на=), ...-мӣ ... на (на=) ... -мӣ...; 
не то ехать, не то нет равам ё наравам; 
не кто иной, как он маҳз ӯ, худи ӯ; 
тем не менее аммо, вале, лекин, бо вуҷуди ин; 
ему не по себе авзоаш беҷо, табъаш хира II чузъи заданоки чонишинхои «некого», «нечего», ки дар таркибҳои пешоянддор ҷудо мешавад: не к кому пойти касе надорам, ки наздаш равам; 
не о чем говорить ҷои гап нест приставка префиксе, ки ба калима маънои «зид» медиҳад: недруг душман; 
неправда дурӯғ; 
неприязнь хусумат, душманӣ; 
невнимательный бедиққат, камдиккат