не
I частица отриц. 1. придаёт значение полного отрицания не, на (на=), нест; это не моя книга ин китоби ман не; я не пойду в театр ман ба театр намеравам; не уходи! нарав!; он так изменился, что его не узнать ӯ чунон атғьир ёфтааст, ки шивохта намешавад; я вовсе не хотел вас обидеть ман шуморо ҳеч (ҳаргиз) хафа кардан намехостам; не так скоро на ба ин наздикӣ, на он қадар зуд 2. придаёт значение неопределённости на (на=)... на (на=); ...ҳам на (на=); что-то чернеет вдали человек не человек, дерево не дерево аз дур чизе сиёҳ менамояд, на ба одам монанд, на ба дарахт; горит не горит ҳам месӯзад, ҳам намесӯзад 3. придаёт выражению утв. значение: 1) перед словами с отриц. знач. на (на=) ... на (на=); не могу не согласиться розӣ нашуда наметавонам; нельзя не понять этого инро нафаҳмидан мумкин нест 2) в вопр. предложениях с частицей «ли» мумкин аст [ки]...; на (на=) ...=ми..., ё...; не нужно ли вам чего? мумкин аст ба шумо ягон чиз лозим бошад? 3) в воскл. предложениях с мест. «кто», «что», нареч. «как» и т. п. на=...; кто не знает его! кӣ ӯро намедонад! 4) перед сущ. с предлогом «без» не, нест; не без этого бе ин не; свет не без добрых людей погов. дар дунё одамони хуб кам нестанд 4. с частицами «чуть», «едва», «едва ли» и т. д. образует сочет. со знач. возможности, допустимости қариб, қариб аст [ки]...; чуть не каждый это знает инро кариб ҳама медонанд; он едва не упал ӯ қариб афтида буд 5. при гл. на «ся» с приставкой «на-» обозначает невозможность прекращения какого-л. действия, состоя-ния [ҳеҷ] ... на=, [ҳеҷ] не (нест); гляжу не нагляжусь на него аз дидори вай ҳеҷ сер намешавам; мать не нарадуется на дочь модар аз духтараш бисёр хурсанд <> не раз борҳо, чанд бор, чанд маротиба; не то 1) (в противном случае) вагарна, дар акси ҳол; набошад; уходи, не то прогонят бирав, вагарна пеш мекунанд 2) (или) ё... ё... на (на=), ...-мӣ ... на (на=) ... -мӣ...; не то ехать, не то нет равам ё наравам; не кто иной, как он маҳз ӯ, худи ӯ; тем не менее аммо, вале, лекин, бо вуҷуди ин; ему не по себе авзоаш беҷо, табъаш хира II чузъи заданоки чонишинхои «некого», «нечего», ки дар таркибҳои пешоянддор ҷудо мешавад: не к кому пойти касе надорам, ки наздаш равам; не о чем говорить ҷои гап нест приставка префиксе, ки ба калима маънои «зид» медиҳад: недруг душман; неправда дурӯғ; неприязнь хусумат, душманӣ; невнимательный бедиққат, камдиккат