а
I с нескл. а (ҳарфи якуми алифбои русӣ) <> от «а» до «я» аз аввал то охир; кто сказал «а», тот должен сказать и «б» «а» ки гуфтӣ, «б»-ашро ҳам гӯй II союз 1. против. аммо, лекин, вале, балки, … бошад, ва ҳол он ки…, на ин ки…, =у (=ю); не я, а ты тому виной дар ин кор ман не, балки ту гунаҳкор; тебе нужен только отдых, а не лечение ба ту фақат истироҳат даркор аст, на муолиҷа 2. союз сопост.: мы говорим, а время идёт мо бо гап овораю вақт гузашта истодааст; такой старик, а работает ин қадар пир бошад ҳам, боз кор мекунад; что ни говори, а он прав ҳар чӣ гӯӣ ҳам, гапи вай ҳақ аст 3. присоед. ва, лекин, аммо, вале; мне стало грустно, а почему, и сам не знаю дилам танг шуд, аммо сабабашро худам ҳам намедонам 4. присоед. усил. (при вопросительном перечислении) -чӣ; что ты сегодня делаешь?, а завтра?, а послезавтра? ту имрӯз чӣ кор мекунӣ?, фардо-чӣ?, пасфардо-чӣ? 5. усил. чӣ қадар; ҳар чӣ бошад ҳам; а уж как мы будем рады вашему приезду! аз омаданатон чӣ қадарҳо хурсанд мешавем!; а я всё-таки не согласен ҳар чӣ бошад ҳам, ман розӣ не <> а вдруг [ба] ногоҳ …-чӣ, [ба] нохост …-чӣ, рафту…, раваду…; а вдруг дождь! нохост борон борад-чӣ!; а если агар, мабодо, рафту…, раваду…, чӣ; а если они не приедут? онҳо наоянд-чӣ?; а между тем ва ҳол он ки…, аммо; а [не] то… 1) (иначе) вагарна, набошад, дар акси ҳол; торопись, а [не] то опоздаешь шитоб кун, вагарна дер мемонӣ 2) (потому что) чунки, ки…; закрой дверь, а то дует дарро пӯш, ки шамол медарояд 3) (или, или же) ё, ё ки…; выпей чаю, а то пойди отдохни чой нӯш, ё ки рафта дам гир; а хоть бы, а хотя бы хайрдия, ҳеҷ гап не, фарз кунем, масалан; кто это должен сделать? - А хотя бы и вы инро кӣ бояд кунад? - Масалан, худи шумо; а ну его! э, мон, дафъ шавад!; а кто его знает! кӣ медонад! III частица разг. 1. побуд. а, о, ҳо; дедушка, а дедушка! бобо, ҳо бобо! 2. вопр. а, ҳа, хӯш; ты куда пойдёшь, а? хӯш, ту [ба] куҷо меравӣ?; а? что такое? ҳа? чӣ гап? IV межд. 1. (выражает удивление догадку, злорадство) а, эҳа, оҳ, вой, ҳа, ваҳ; а, вы уже здесь! эҳа шумо дар ин ҷо-ку!; а! ты так! ҳа ту ин тавр мекунӣ!; как он его пробрал, а! ӯро хуб боб кард, а! 2. (выражает решимость) а! была не была! э!; хайр!, э! таваккал!, ҳар чӣ бодо бод!; а! не до слов теперь! э! ҳоло вақти гап не! 3. (выражает ужас, отчаяние, боль) вой, воҳ, э воҳ, ой, а V приставка (пеш аз садонокҳо) префикси калимаҳои хориҷӣ дар забони русӣ, ки муродифи префикси «бе» ё «но» мебошад: асимметрия асимметрия; асёптика асептика; ана-эробы анаэробҳо
у
I предлог с род. 1. (возле, около) дар назди ..., дар пеши..., дар паҳлуи, назди..., пеши..., дар; ведро стоит у колодца сатил дар назди чоҳ аст; у окна дар пеши тиреза; у моря дар соҳили баҳр 2. (при, вместе) бо ҳамроҳии...; жить у родителей бо ҳам-роҳии падару модар зиндагӣ кардан 3. (указывает на лицо, от которого исходит действие) аз, дар; спроси у учителя аз муаллим пурс; они у соседей онҳо дар хонаи ҳамсояанд; я учился у плотника ман дуредгариро аз дуредгар омӯхтам; у меня болит зуб дандонам дард мекунад 4. (указывает на принадлежность): у него два сына ӯ ду писар дорад; у двери есть замок дар қулф дорад; у стола есть ящики стол ғаладон дорад 5. (указывает на какое-л. состояние, дей-ствие) дар ..., ба ...; быть у власти дар сари ҳокимият истодан; быть у руля суккон ба даст гирифтан <> смотри у меня! ту ҳоло нигоҳ карда ист!, ту ҳоло бо собуни ман ҷомашӯӣ накардӣ! II межд. (произносится протяжно - у-у, у-у-у) 1. звукоподр. (при обозначении воя, гула) уллос, ғурриш, ғуррос; «у-у-у» завывал ветер в горах дар кӯҳҳо шамол ғуррос мезад 2. (при выражении укоризны, угрозы, негодования) э, эҳе, эҳҳа, ҳай-ҳай; у, озорник! э, шайтон! 3. (при выражении испуга, страха) вай-вай-вай; у, какой страшный! вай-вай чӣ қадар бадвоҳима! 4. (при выражении удивления) эҳе, ӯҳӯ, оҳо; у, какой большой вырос! оҳо, хеле калон шуда мондааст! 5. (при выражении одобрения, восторга) аҷаб, ҳай-ҳай; у, как хорошо! аҷаб хуб аст! приставка префиксест, ки дар аввали феълҳо омада, чунин маъноҳоро ифода мекунад: 1) самти ҳаракат ба тарафе, ба сӯе - убежать гурехтан; улететь парида рафтан 2) кам шудани миқдори чизе - урвать канда гирифтан; ушить дӯхта кӯтоҳтар (тангтар) кардан 3) то ба охир расондани амалеро - уговорить ба гап даровардан; убаюкать аллагӯён хобондан 4) устуворона щро намудани амале - усесться нишаста гирифтан; улечься ёзида хоб кардан 5) цойгир кардани чизе - уписать навишта ғунҷондан; уместить ҷой кардан, ғунҷондан 6) тағьир додани сифати предмет - укрепить мустаҳкам (устувор) кардан; уквасить туршонидан 7) ба шакли мутлақ гардонидани баъзе феълҳо - ужалить газидан, неш задан; украсть дуздидан